(ترجمه)

پرسش

السلام‌علیکم و رحمت‌الله و برکاته!

شیخ بزرگوار ما! در صفحۀ، 165 جزء دوم کتاب شخصیه در بحث شهید و آن‌چه که به این بحث تعلق می‌گیرد، وارد شده است: «طوری‌که در مسلم روایت شده است، نظر درست این است: آن‌ها به پنج دسته هستند که عبارت اند از: مطعون(مطعون کسی است که به مرض طاعون فوت می‌شود؛ یعنی به مرگ غیرمعروف)، مبطون (او کسی است که به حالت اسهال فوت می‌شود)، غرق (او کسی است که به حالت غرق در آب فوت می‌شود) و کسی‌که در حالت منهدم شدن دیوار فوت می‌شود و شخص اخیر، کسی‌که در راه اعلاء کلمة الله در غیر از جنگ فوت می‌شود.»

در احادیث دیگری وارد شده است که این شهداء باید مرگ‌شان فی‌سبیل‌الله باشد؛ چنان‌چه در حدیث ذکر شده است: یونس بن عبدالعلی برای ما خبر داده گفت: ابن ‌وهب برای ما گفت: عبدالرحمن‌ بن‌ شریح برایم گفت: از عبدالله بن ثعلبه حضرمی روایت است که او از حجیره شنیده که عقبه بن عامر روایت کرده است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند:

«خَمْس مَنْ قُبِض فِي شَيْ ء مِنْهُن فَهُوَ شَهِيد : الْمَقْتُولُ فِي سَبِيلِ اللِّه شَهِيد ، وَالْغَرِقُ فِي سَبِيلِ اللِّه شَهِيد، وَالْمَبْطُونُ فِي سَبِيلِ اللّه شَهِيد، وَالْمَطْعُونُ فِي سَبِيلِ اللّه شَهِيد، وَالنُّفَسَاءُ فِي سَبِيلِ اللِّه شَهِيد» (حکم البانی)

ترجمه: هرکس در یکی از پنج حالت فوت شود، او شهید است؛ کسی‌که در راه الله (سبحانه وتعالی) کشته می‌شود، کسی‌که در راه الله (سبحانه وتعالی) در آب غرق می‌شود، کسی‌که در راه الله (سبحانه وتعالی) به اثر مرض اسهال فوت می‌شود، کسی‌که در راه الله (سبحانه وتعالی) به اثر مرض طاعون وفات می‌کند و هم‌چنان زنانی‌که در راه الله (سبحانه وتعالی) در حالت نفاس فوت می‌شوند.

سوال اول: آیا بین این دو حدیث توافق وجود دارد یا تعارض؟ امیدوارم که این مسأله را واضح نمائید. از شما سپاس‌گذارم!

سوال دوم: در سیاق مسألۀ شهید وارد گردیده است که از عبدالله بن عمرو بن عاص روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرموده است:

«يُغْفَرُ لِلشهِيدِ كُلُّ ذَنْب إِلاالديْنَ»

ترجمه: همۀ گناهان شهید بخشیده می‌شود، به جز قرض.

سوال این است: وقتی شهید قبل از شهادت‌اش از پرداخت دین عاجز باشد، بعد از شهادت شهید، ادای دین وی بالای چه‌کسی لازم است؟ از شما بسیار تشکر می‌کنم.

پاسخ

وعلیکم السلام و رحمت الله و برکاته!

اول: در مورد انواع شهید:

مسلم در صحیحین خود از ابوهریره رضی الله عنه روایت نموده که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرموده است:

«بَيْنَمَا رَجُل يَمْشِي بِطَرِيق وَجَدَ غُصْنَ شَوْ ك عَلَى الطرِيقِ فَأَخرَه فَشَكَرَ اللّه لَه فَغَفَرَ لَه وَقَالَ الشُّهَدَاءُ خَمْسَة الْمَطْعُونُ وَالْمَبْطُونُ وَالْغَرِق وَصَاحِبُ الْهَدْمِ وَالشهِيدُ فِي سَبِيلِ اللّه عَز وَجَل»

ترجمه: در حالی‌که شخصی در راه می‌رود و خاری را از راه دور می‌سازد و الله (سبحانه وتعالی) را شکر می‌کند، الله (سبحانه وتعالی) آن را می‌آمرزد و هم‌چنان گفت: شهداء پنج دسته‌اند کسی‌که به اثر مرض طاعون فوت می‌شود، کسی‌که به اثر مرض اسهال فوت می‌شود، کسی‌که به اثر غرق آب فوت می‌شود، کسی‌که به اثر چپه شدن دیوار از بین می‌رود و کسی‌که فی سبیل الله عز و جل فوت می‌شود.

در کتاب "بیان مشکل الآثار اللطحاوی" ذکر شده است که از عقبه بن عامر روایت شده است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرموده است:

«خَمْس مَنْ قُبِضَ فِي شَيْء مِنْهُن فَهُوَ شَهِيد: المَقْتُولُ فِي سَبِيلِ اللّهِ شَهِيد، وَالْغَرِيقُ فِي سَبِيلِ اللّهِ شَهِيد، وَالْمَبْطُونُ فِي سَبِيلِ اللِّه شَهِيد، وَالْمَطْعُونُ فِي سَبِيلِ اللّهِ شَهِيد، وَالنُّفَسَاءُ فِي سَبِيلِ اللِّه شَهِيد»

ترجمه: کسی‌که در یکی از پنج حالت فوت شود، شهید است: کسی‌که در راه الله (سبحانه وتعالی) کشته شود، کسی‌که در راه الله (سبحانه وتعالی) در آب غرق شود، کسی‌که در راه الله (سبحانه وتعالی) به اثر مرض اسهال فوت شود، کسی‌که به اثر مرض طاعون وفات شود و هم‌چنان زنانی‌که در حالت مرض نفاس در راه الله (سبحانه وتعالی) فوت شوند.

این حدیث را نسائی و طبرانی تخریج نموده است. در بین این احادیث کدام تعارضی نمی‌باشد. حدیث مسلم به صورت مطلق ذکر شده است:

«الْمَطْعُونُ وَالْمَبْطُونُ وَالْغَرِقُ وَصَاحِبُ الْهَدْمِ»

ترجمه: طاعون زده، اسهال، غرق در آب و کسی‌که به اثر منهدم شدن دیوار فوت می‌شود.

 اما حدیث دیگر مقید به کلمۀ "فی‌ سبیل الله" گردیده است:

«وَالْغرِيقُ فِي سَبِيلِ اللِّه شَهِيد، وَالْمَبْطُونُ فِي سَبِيلِ اللِّه شَهِيد، وَالْمَطْعُونُ فِي سَبِيلِ اللِّه شَهِيد»

ترجمه: کسی‌که در راه الله (سبحانه وتعالی) غرق شود، شهید است، کسی‌که به اثر مرض اسهال فوت شود شهید است و کسی‌که به اثر مرض طاعون فوت شود شهید است.

پس این دو حدیث طوری جمع می‌شود که حدیث مطلق به معنی مقید حمل می‌شود. بدین معنی که هرکدام از اشخاصی‌که در فی ‌سبیل‌ الله فوت شود، شهید است و کلمۀ (فی سبیل الله) را قرینه تعیین می‌کند. اگر این کلمه متقرن به نفقه باشد، مثل "ینفقون فی سبیل الله" یا با جهاد ذکر شود، مثل "یجاهدون فی سبیل الله" که در این‌جا معنی اینست که قتال به خاطر بلند شدن دین الله سبحانه وتعالی است؛ چنانچه در حدیث صحیح‌بخاری از ابو موسی رضی‌الله‌عنه روایت شده است که گفته است: مردی به نزد رسول الله صلی الله علیه وسلم آمد و گفت: مردی برای به‌دست آوردن غنیمت می‌جنگد، مردی برای نام و نشان می‌جنگد و مردی برای آن می‌جنگد که مقام‌اش دیده شود؛ پس چه‌کسی از این‌ها فی سبیل الله جنگیده است؟ رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود:

«مَنْ قَاتَلَ لِتَكُونَ كَلِمَة اللّه هِيَ الْعُلْيَا فَهُوَ فِي سَبِيلِ الله »

ترجمه: کسی‌که به خاطر اعلای دین الله (سبحانه وتعالی) می‌جنگد او در راه الله (سبحانه وتعالی) جنگیده است.

 در صورتی‌که کلمۀ "فی سبیل الله" بدون قرینه ذکر شود؛ پس در این صورت به معنی این است: کسی‌که در طاعت الله سبحانه وتعالی و تقرب به آن وفات کند، یعنی کسی‌که مؤمن و مطیع الله سبحانه وتعالی باشد و به یکی از حالت‌های ذکر شده در حدیث، فوت شود؛ پس آن شهید آخرت است؛ اما کسی‌که در حال جنگ فی سبیل الله کشته شود، او شهید دنیا و آخرت است. کسی‌که به اثر مریضی اسهال فوت شود و او مطیع الله سبحانه وتعالی باشد؛ پس او شهید است و هم‌چنان کسی‌که مصاب به مریضی طاعون و  یا در آب غرق شده باشد؛ پس این‌ها شهید هستند. اما در صورتی‌که به این مریضی‌ها مصاب نباشد؛ ولی مطیع الله سبحانه وتعالی باشد، این احادیث بر آن منطبق نمی‌گردد.

دوم: اما این‌که بر شهید دَینی باشد و او از پرداخت دین، قبل از فوت‌اش، عاجز باشد؛ در این‌صورت پرداخت دین بر ورثه است. اگر ورثه از پرداخت دین عاجز و ناتوان باشند، در این‌صورت دولت در عوض شهید دین را پرداخت می‌کند؛ چنان‌چه در این مورد حدیث رسول الله صلی الله علیه وسلم آمده است:

«أَنَا أَوْلَى بِكُل مُؤْمِن مِنْ نَفْسِهِ، مَنْ تَرَكَ مَالا فَلِأهْلِهِ، وَمَنْ تَرَكَ دَيْنا أَوْ ضَيَاعا فَإِلَي وَعَلَی»

ترجمه: من از هر مؤمنی نسبت به خودش سزاوارتر هستم، کسی‌که مالی را بعد از مرگش گذاشت، از خانواده‌اش است و کسی‌که دین و یا خساره‌ای را بجا گذاشت بر من و بر ذمۀ من است.

این حدیث را مسلم تخریج نموده است.

 هم‌چنان احادیثی‌که ابوداود از جابر تخریج نموده و گفته است:

«كَانَ رَسُولُ اللِّه صلى الله عليه وسلم لَا يُصَلِي عَلَى رَجُل مَاتَ وَعَلَيْهِ دَيْن ، فَأتُيَ بِمَيت فَقَالَ : أَعَلَيْهِ دَيْن؟ قَالُوا: نَعَمْ دِينَارَانِ . قَالَ : صَلُّوا عَلَى صَاحِبِكُمْ . فَقَالَ أَبُو قَتَادَةَ الْانْصَارِيُّ : هُمَا عَلَي يَا رَسُولَ اللّه ،ِ قَالَ : فَصَلى عَلَيْهِ رَسُولُ اللِّه صلى الله عليه وسلم، فَلَما فَتَحَ اللُّه عَلَى رَسُولِ اللِّه صلى الله عليه وسلم قَالَ : أَنَا أَوْلَى بِكُل مُؤْمِن مِنْ نَفْسِهِ . فَمَنْ تَرَكَ دَيْنا فَعَلَي قَضَاؤُه ، وَمَنْ تَرَكَ مَالا فَلِوَرَثَتِه»

ترجمه: رسول الله صلی الله علیه وسلم بر کسی‌که فوت می‌شد و بر ذمۀ او دین بودی نماز جنازه نمی‌خواند، جنازۀ نزد رسول الله صلی الله علیه وسلم آورده شد، رسول الله صلی الله علیه وسلم سوال کرد که آیا بر گردن این شخص کدام دَینی است؟ گفتند: بلی دو دینار است، رسول الله صلی الله علیه وسلم گفت: بر رفیق خود نماز نخوانید، ابو قتادۀ انصاری گفت اداء این دو دینار بر ذمۀ من باشد یا رسول الله! جابر گفته است، سپس رسول الله صلی الله علیه وسلم بر این متوفی نماز خواند. وقتی الله سبحانه وتعالی این مسأله را برای رسول خود روشن ساخت، وی گفت: من بر هر مؤمن از خودش سزاوارتر هستم، کسی‌که دینی بجا گذاشت، ادایش بر من است و کسی‌که مالی را بجا گذاشت، متعلق به و رثه‌اش می‌باشد.

امیدوارم که همین‌قدر برای جواب هردو سوال شما کافی باشد،.الله سبحانه وتعالی از همه عالم‌تر و حکیم‌تر است.

برادرتان عطاء ابن خلیل ابوالرشته

مترجم: مصطفی اسلام

(ترجمه)

اقتصاد جهانی زیر سایه نظام فاسد سرمایه‌داری، ناتوان‌تر و شکننده‌تر از خانه عنکبوت شده، طوری‌که هر تکان نیرومند یا ضعیف، تمام اقتصادهای جهان را تحت تأثیر مثبت یا منفی خود قرار می‌دهد؛ اسعار بازار بورس، بهای کالاهای حیاتی و خدمات مانند پترول، طلا و شرکت‌های هوایی جهانی را متأثر می‌کند. دلیل این‌که اقتصاد سرمایه‌داری چنین ویژه‌گی‌های بدی دارد، چند چیز است که از جمله به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود:

1. متکی بودن به اساس ناپایدار و ضعیف جهانی در دادوستدهای تجاری و ارزش‌های پولی که زیربنای بسیاری از پس اندازها در دولت‌های جهان قرار گرفته: این اساس ضعیف و ناپایدار همانا دالر است؛ دالری‌که خود متکی بر بنای ثابتی مانند طلا یا نقره نیست و یا حتی متکی به مواد عینی که ارزش ذاتی داشته باشد، نیست. جهان بارها شاهد پیامدهای این نقیصه در جریان تکان‌های اقتصادی در اقتصاد جهانی بود که چگونه فراز و نشیب‌هایی را تجربه می‌کرد. در عین حال دیدیم که دولت‌های جهان، به ویژه دولت‌های بزرگ آن، چگونه از این تسلط امریکا بالای اقتصاد جهانی رنج می‌بردند؛ بدون این‌که نتیجه قابل ذکری به دست آورند، تلاش نمودند خود را از زیر سلطه دالر رها کنند.

2. به هم تنیده‌گی و وابسته‌گی بازهارهای مالی جهانی، طوری‌که هر تکانی در این بازارها، هم‌چون برق  و در چند لحظه به سراسر جهان انتقال می‌یابد: دلیل این نقیصه آنست که بازارهای یادشده متکی به پول ثابت نیست؛ طوری‌که بسیاری از سهام و اسنادبهاداری‌که در این بازارها رد و بدل می‌گردند، در حقیقت ارقامی بیش نیستند که در بسیاری از موارد ارقام خیالی می‌باشند. در گذشته تکان‌هایی در شماری از دولت‌های بزرگ و کوچک رخ داد که پیامدهای ویران‌گر داشت و نزدیک بود برخی از دولت‌ها را از نقشه سیاسی جهان محو کند.

3. تسلط و حاکمیت اقتصادی امریکا بالای جهان: این در حالی است که می‌دانیم اقتصاد امریکا به شدت از کمبود بودجۀ تجارتی و بودجۀ عام خود رنج می‌برد و دلیل آن، فعالیت‌های سیاسی و نظامی است که بارها از حجم اقتصاد آن بزرگ‌تر است و هم‌چنین به دلیل این‌که اوراق بهادار زیادی را بدون این‌که هیچ‌گونه پشتیبانۀ واقعی از طلا، نقره و یا مواد مشخص دیگری داشته باشد، صادر می‌کند و هم چنین به دلیل هزینه‌های سنگین داخلی که بیش‌تر دوبرابر تولید داخلی آن است. این تسلط و حاکمیت بالای اقتصاد جهان، امریکا را به جایی رسانیده که برای حفظ بقاء و تداوم آن از هرگونه اسالیب کثیف و جنگ‌های ویران‌گر، تهدیدها و هشدارها استفاده کند؛ زیرا بدون این اسالیب، امریکا محکوم به مرگ حتمی و قعطی می‌شود.

4. حاکمیت امریکا بالای کالاهای حیاتی مانند پترول و هم‌چنین بالای بازارهای جهانی در حالی‌که جهان صنعتی موجود به شدت وابسته به این کالاهای حیاتی گردیده: بناءً این مسأله بالای دولت‌های صنعتی و استهلاکی تأثیر زیادی گذاشته و آن را به شدت وابسته به امریکا نموده.

5. جنگ‌های تجاری ویران‌گری‌که جهان امروز سخت از آن رنج می‌برد، بازارها، تولیدات و صادرات را به شدت مختل نموده و  هم چنین بازار اسعار را در معرض نوسان همیشه‌گی قرار داده و به این ترتیب بالای کالاهای حیاتی مانند پترول و طلا تأثیر منفی گذاشته است.

اما در خصوص این مریضی موسوم به "کرونا"، باید گفت که عملاً بحران اقتصادی جدیدی را به بار آورده که دامنۀ آن روزبه‌روز دارد گسترده‌تر می‌شود؛ چنان‌چه کریستالینا جورجیفا مسئول صندوق بین‌المللی پول در ماه گذشته گفت: «وضعیت جدید که منجر به عدم اعتماد در خصوص مهار ویروس کرونا گردیده، می‌طلبد که آماده‌گی رویارویی با سناریوهای منفی در سال 2020م را داشته باشیم و انتظار می‌رود این  وبای فراگیر، آثار منفی را روی رشد اقتصاد چین و سراسر جهان بگذارد.» وی که در پایان بیستمین دور گردهمایی وزیران مالیه/دارای و مسئولین بانک‌های مرکزی که در ریاض، پایتخت سعودی برگزار گردیده بود، سخن می‌گفت، افزود: «به علاوۀ گسترش این ویروس، خطرهای دیگری نیز وجود دارد؛ مانند افزایش میزان قرض‌ کشورها و شرکت‌ها همزمان با افزایش حجم خطر و یا شدت گرفتن غیر مترقبۀ شرایط مالی.»

جولیا ایفانز بریتچارد مسئول ارشد اقتصاددانان چین در کاپیتال ایکونومیکس می‌گوید: «گسترش سریع این ویروس به معنای آن است که بدون شک اقتصاد را در جریان ربع اول سال تعطیل خواهد نمود.» ادوارد مویا مسئول ارشد تحلیل‌گران بازار در اواندا به این باور است: «نگرانی‌ها بر اقتصاد در مورد پیامدهای ممنوعیت از سفر به گونۀ وسیعی در حال افزایش است و این در حالی است که برخی‌ها نگران کاهش تولیدات داخلی چین در حدود 1% و یا حتی بیشتر از آن در جریان ربع اول سال 2020م استند.»

انتشار این ویروس، پیامدهای منفی زیادی برای شرکت‌های هوایی نیز داشته؛ چنان‌چه اتحادیۀ حمل و نقل بین‌المللی هوایی (IATA) گفته: «ممکن است درامدهایی از دست رفتۀ شرکت‌های هوایی به دلیل ویروس کرونا به 29.3 ملیارد دالر برسد.» اتحادیۀ مذکور در بیانیه‌ای‌که در خصوص ارزیابی اولی خویش در مورد گسترش ویروس، منتشر نموده افزود: «به نظر می‌رسد درخواست‌های سفر از طریق شرکت‌های هوایی در منطقۀ آسیا و بحر آرام تا 13% کاهش داشته.»

این بیماری واگیر روی قیمت پترول نیز تأثیر گذاشته؛ چنان‌چه بهای نفت به پایین‌ترین حد خود از ماه جنوری سال 2019م تا کنون رسید و دلیل آن، نگرانی سرمایه‌گذارن از تأثیر ویروس کرونا بالای میزان تقاضای نفت در چین بوده. بهای نفت خام برنت  در هر بشکه به 53.3 دالر رسید و بهای نفت خام امریکا به زیر پنجاه دالر در هر بشکه رسید. قیمت نفت در مقایسه با بلندترین میزان ثبت شده در ماه گذشته بیشتر از 20% کاهش داشت. پیش‌بینی‌های سازمان‌های جهانی نشان می‌دهد که ویروس کرونا تقاضای نفت در داخل چین را تا 260 هزار بشکه در روز کاهش داده و نگرانی‌ها در خصوص افزایش این کاهش هم‌چنان ادامه دارد و این در حالی است که تا کنون هیچ راه‌حلی برای مقابله با این بیماری دریافت نگردیده. می‌دانیم که چین با وارد نمودن حد اوسط 10 ملیون بشکه نفت در روز، بزرگ‌ترین وارد کنندۀ نفت در سطح جهان بوده و با مصرف روزانه 13.2 ملیون بشکه، دومین مصرف کننده به شمار می‌رود.

در مورد پیامدهای این بیماری بالای طلا باید گفت که طلا بلندترین میزان افزایش قیمت در جریان یک هفته را تجربه نمود؛ زیرا سرمایه‌گذاران به دلیل نگرانی‌ها از پیامدهای اقتصادی گسترش ویروس کرونا در جستجوی پناهگاه امنی برای حفظ دارایی‌های شان می‌باشند؛ ویروسی‌که شمار قربانیان آن همه‌روزه در حال افزایش است و تا کنون به 5000 تن رسیده.

مصطفی نصار که یک آگاه اقتصادی است در زمینه می‌گوید: «هنوز تا حدود زیادی در خصوص پیامدهای ویروس بالای بازارها معلومات دقیق و یقینی وجود ندارد و این در حالی است که شمار قربانیان و مبتلایان پیوسته در حال افزایش است و پیامدهای اقتصادی هنوز روشن نیست. این واقعیت، روی آوردن به طلا را در مرحلۀ بعدی افزایش خواهد داد.»

بدون شک این حوادث و سایر حوادثی‌که جهان قبلاً تجربه نموده، تمام جهان را در برابر یک واقعیت روشن اقتصادی قرار می‌دهد و آن واقعیت این است که اقتصاد حاکم در جهان، به فرمودۀ قرآن کریم؛ آسیب‌پذیرتر و ضعیف‌تر از خانۀ عنکبوت است و دلیل آن، استوار بودن این اقتصاد بر زیربناهای فاسد و نااستواری است که هیچ‌گونه ریشه و استحکام اقتصادی ندارد، به ویژه نظام پولی آن که نظامی سخت شکننده و غیر واقعی است. حوادث مذکور جهان را هم‌چنین در برابر واقعیت مهم‌تری قرار می‌دهد که همانا نیاز شدید جهانی به ریشه‌کن نمودن این نظام فاسد و جایگزین نمودن آن با نظام درست ربانی است. زبان‌ها و قلم‌های زیادی در جریان بحران اقتصادی قبلی در سال 2008م که بیشتر دامن بازار خرید و فروش زمین و خانه را گرفته بود، به صراحت گفتند و نویشتند که آن‌چه توان نجات دادن اقتصاد جهان از پیامدهای این بحران را دارد، همانا نظام اقتصادی اسلامی است.

این واقعیت ما را به یاد فرمودۀ الله سبحانه وتعالی می‌اندازد، آنجا که چهرۀ واقعی کفر و نظام‌های مریض آن را برملا می‌ساد:

﴿أَفَمَنْ أَسَّسَ بُنْيَانَهُ عَلَى تَقْوَى مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانٍ خَيْرٌ أَم مَّنْ أَسَّسَ بُنْيَانَهُ عَلَى شَفَا جُرُفٍ هَارٍ فَانْهَارَ بِهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ﴾

[توبه: 109]

ترجمه: آیا کسی‌که شالودۀ آن (مسجد) را بر پایۀ تقوا و پرهیز از (مخالفت فرمان) الله و (جلب) خشنودی او بنا نهاده است؛ بهتر است یا کسی‌که شالودۀ آن را بر لبۀ پرتگاه شکافته و فرو تپید‌ای بنا نهاده است و (هر آن با فرو ریختن خود) او را به آتش دوزخ فرو می‌اندازد؟ الله مردمان ستم‌پیشه را هدایت نمی‌کند.

و می‌فرماید:

﴿مَثَلُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِن دُونِ اللَّهِ أَوْلِيَاءَ كَمَثَلِ الْعَنكَبُوتِ اتَّخَذَتْ بَيْتاً وَإِنَّ أَوْهَنَ الْبُيُوتِ لَبَيْتُ الْعَنكَبُوتِ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ﴾

[العنكبوت: 41]

ترجمه: كار كسانی‌كه جز الله سرپرستانی برگزیده‌اند، هم‌چون کار عنکبوت است که خانه‌ای برگزیده است. بی‌گمان سست‌ترین خانه‌ها حانه و کاشانۀ عنکبوت است، اگر می‌دانستند!

از بارگاه الله سبحانه وتعالی می‌طلبیم تا این تکان‌های اقتصادی را آغازگر خیری برای نجات جهان از شر گمراهی و بلا تکلیفی قرار داده و آن را به جانب استحکام و رشد واقعی جهت دهد.